Cần Thơ tham vấn liên kết tiêu thụ lúa gạo trong Đề án 1 triệu ha

Sau 2 năm triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, câu chuyện liên kết tiêu thụ lúa gạo trong Đề án nhận được nhiều sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp trong ngành và HTX. Bởi đây là mắt xích quan trọng tạo sự bền vững cho toàn chuỗi giá trị.

Tại TP Cần Thơ – vùng trồng lúa trọng điểm lớn thứ hai khu vực ĐBSCL, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố vừa tổ chức tham vấn xác định vùng trồng và liên kết tiêu thụ lúa trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp năm 2026.

Đến nay, thành phố có 64 xã, phường đăng ký triển khai Đề án 1 triệu ha đến năm 2030, quy mô gần 171.000 ha, với 170 THT/HTX tham gia. Trong đó, mục tiêu năm 2026 là xây dựng vùng sản xuất lúa chuyên canh chất lượng cao, phát thải thấp quy mô 76.000 ha.

Tuy nhiên thực tế, hiện chỉ có 46 THT/HTX có liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ lúa gạo, với diện tích gần 9.500 ha, còn lại chủ yếu vẫn thông qua thương lái. Khoảng cách lớn giữa quy mô sản xuất và khả năng liên kết đầu ra đang đặt ra nhiều trăn trở cho TP Cần Thơ sau 2 năm triển khai.

Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An nhìn nhận, hoạt động tiêu thụ lúa hiện nay chủ yếu dừng lại ở các hợp đồng bao tiêu, mang tính “đặt cọc” giữa doanh nghiệp và nông dân, chưa phải là liên kết bền chặt đúng nghĩa theo tinh thần Đề án.

Theo ông Bình, dù là lúa thường hay lúa chất lượng cao, sản xuất giảm phát thải, nếu không giải quyết được khâu đầu ra, nông dân vẫn đối mặt với rủi ro.

“Mấy chục năm qua, nông dân đã trồng và bán lúa một cách tự do, nay phải tập trung đi theo Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Khi liên kết đã chắc chắn rồi, bà con không phải lo vấn đề bán ở đâu và giá như thế nào”, ông Bình nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, việc triển khai liên kết không chỉ dừng ở mối quan hệ doanh nghiệp và HTX, nhiều ý kiến cho rằng cần mở rộng mô hình liên kết theo cả chiều dọc và chiều ngang, tạo mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau trong thu mua, chế biến và xuất khẩu, từ đó hình thành sức mạnh tổng hợp cho ngành hàng lúa gạo.

Nhìn từ góc độ các HTX tham gia Đề án 1 triệu ha, ông Trần Trung Hiếu, Giám đốc HTX Trung Hiếu Phát (xã Hòa An) cho biết, hiện nay dù tuân thủ quy trình sản xuất sạch nhưng việc tiêu thụ vẫn bấp bênh. Có nhiều thời điểm, nông dân buộc phải bán cho thương lái khi không đạt được thỏa thuận với doanh nghiệp.

Tương tự, anh Dương Văn Siêu, Phó Giám đốc HTX Thuận Thắng (xã Đông Thuận) chia sẻ, từ trước đến nay, HTX chưa có hợp đồng liên kết, tiêu thụ lúa gạo cụ thể với nông dân. Khi tham gia Đề án, mong muốn lớn nhất của bà con là có doanh nghiệp đồng hành, bao tiêu sản phẩm với mức giá hợp lý, chia sẻ khó khăn với nông dân. Đặc biệt là những vụ sản xuất sắp tới khi thị trường còn biến động, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sản xuất lúa.

Từ thực tiễn triển khai Đề án 1 triệu ha, bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ cũng nhìn nhận, cả doanh nghiệp lẫn địa phương đều đang gặp khó trong xây dựng vùng nguyên liệu và tổ chức liên kết, nhất là trong điều kiện thị trường chưa ổn định. Điệp khúc “được mùa mất giá” vẫn lặp lại, cho thấy sản xuất chưa gắn chặt với thị trường.

Theo bà Giang, nếu triển khai hiệu quả các tiêu chí của Đề án 1 triệu ha, đặc biệt là khâu liên kết, ngành lúa gạo sẽ tiến tới phát triển bền vững hơn. Để đạt mục tiêu 76.000 ha trong năm 2026, thành phố đã rà soát diện tích theo hướng tập trung, liên vùng nhằm thuận lợi đầu tư hạ tầng và tổ chức sản xuất quy mô lớn.

Bên cạnh đó, các đơn vị chuyên môn trực thuộc Sở sẽ hoàn thiện bản đồ vùng trồng, hướng dẫn các THT/HTX và doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ, đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật. Việc giám sát thực hiện hợp đồng giữa các bên cũng sẽ được siết chặt nhằm đảm bảo tính ràng buộc và lâu dài.

Đáng chú ý, các mô hình giảm phát thải, quản lý rơm rạ và đo đạc phát thải (MRV) sẽ được nhân rộng, hướng tới việc chi trả tín chỉ carbon – một nguồn thu mới, góp phần gia tăng giá trị cho người trồng lúa.

Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng quốc gia vừa có quyết định công nhận tổ chức thẩm định, thẩm tra khí nhà kính đối với Trung tâm Chất lượng, chế biến và phát triển thị trường vùng 6 (phường Bình Thủy, TP Cần Thơ).

Đơn vị này có hệ thống thẩm định, thẩm tra khí nhà kính phù hợp theo yêu cầu của tiêu chuẩn ISO/IEC 17029:2019, ISO 14065:2020, ISO 14066:2023 và ISO 14064-3:2019.

Việc có thêm một tổ chức đủ năng lực thẩm định, thẩm tra khí nhà kính ngay tại địa phương là cơ sở quan trọng, tạo nền tảng kỹ thuật để TP Cần Thơ triển khai các cơ chế đo đạc, báo cáo và xác minh (MRV) trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp thời gian tới.