El Nino trở lại vào cuối năm, thời tiết Việt Nam ra sao?

Nắng nóng kéo dài và cực đoan hơn

Đầu tháng 3/2026, Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) phát đi cảnh báo cho thấy khả năng cao El Nino hình thành vào cuối năm 2026, trong bối cảnh nền nhiệt toàn cầu vẫn duy trì ở mức cao kỷ lục do biến đổi khí hậu. Do đó, năm 2026 nhiều khả năng tiếp tục nằm trong nhóm những năm nóng nhất kể từ khi có số liệu quan trắc.

Thông tin thêm về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết trị số chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực trung tâm Thái Bình Dương (NINO3.4) cho thấy trạng thái La Nina yếu đang suy giảm dần. Dự báo ENSO sẽ chuyển dần sang trạng thái trung tính trong khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 5 và bắt đầu nghiêng về pha nóng từ tháng 6 đến tháng 8.

Từ đầu mùa thu năm 2026, trạng thái trung tính nghiêng nóng sẽ rõ nét hơn và có khả năng chuyển sang El Nino vào các tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027. Diễn biến chuyển pha này chính là nguyên nhân khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan tăng tính bất định trên phạm vi toàn cầu cũng như khu vực.

Khi ENSO nghiêng về pha nóng từ nửa cuối năm, gió tín phong trên Thái Bình Dương có xu hướng suy yếu, phân bố đối lưu thay đổi, làm gia tăng xác suất xuất hiện các đợt nắng nóng kéo dài và cực đoan hơn tại khu vực nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Điều này cũng đồng nghĩa với lượng mưa ở khu vực phía nam của nước ta vào cuối năm nay có thể thấp hơn trung bình nhiều năm.

Đối với Việt Nam, trong điều kiện ENSO chuyển pha và nghiêng nóng cùng với tác động của biến đổi khí hậu, nắng nóng năm 2026 được dự báo có khả năng xuất hiện sớm, kéo dài hơn và gia tăng về cường độ so với trung bình nhiều năm, thậm chí gay gắt hơn so với năm 2025.

Nhìn tổng thể, nắng nóng cực đoan không còn là hiện tượng dị biệt mà đang trở thành đặc trưng ngày càng rõ nét trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ENSO chuyển pha nóng.

Trước mắt trong tháng 3, nắng nóng tiếp tục xảy ra trên diện rộng tại miền Đông Nam Bộ; khu vực Tây Bắc Bộ có thể xuất hiện nắng nóng cục bộ. Sang tháng 4/2026, nắng nóng gia tăng cường độ và mở rộng sang Tây Nguyên, miền Tây Nam Bộ; khu vực từ Thanh Hóa đến Huế bắt đầu xuất hiện các đợt nắng nóng. Từ cuối tháng 5/2026, nắng nóng mở rộng dần ra toàn khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ, cường độ tăng mạnh và duy trì cao điểm trong các tháng 6-8/2026.

Từ khoảng tháng 9/2026, nắng nóng có xu hướng suy giảm dần nhưng vẫn có thể xuất hiện các đợt nắng nóng muộn bất thường.

Đề phòng thiên tai cực đoan với mức độ rủi ro cao

Năm 2026 được nhận định là năm thời tiết, thiên tai có tính cực đoan và khó lường cao hơn.

Về diễn biến mưa bão năm 2026, theo ông Nguyễn Văn Hưởng, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông từ tháng 3-7/2026 có khả năng ở mức tương đương trung bình nhiều năm (TBNN). Từ tháng 8-12/2026, số lượng bão/áp thấp nhiệt đới có thể thấp hơn trung bình (TBNN trên Biển Đông khoảng 9,6 cơn, trong đó khoảng 3,8 cơn ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta). Tuy nhiên, trong điều kiện nền nhiệt mặt nước biển cao và ENSO nghiêng nóng, cần đặc biệt đề phòng những cơn bão có cường độ mạnh, diễn biến nhanh, quỹ đạo phức tạp và mức độ rủi ro cao.

Cơ quan khí tượng thủy văn nhận định, trong 4 tháng cuối năm, bão có xu hướng tác động nhiều hơn đến Trung Bộ và khu vực phía Nam, tuy nhiên không loại trừ khả năng bão vẫn ảnh hưởng đến khu vực Bắc Bộ trong các tháng 9-10.

Ông Hưởng cũng đặc biệt lưu ý, không chỉ nền nhiệt gia tăng mà các hiện tượng dông, lốc, sét, mưa đá và mưa lớn cục bộ cũng có xu hướng xuất hiện nhiều và mạnh hơn trung bình, nhất là trong các tháng chuyển mùa (tháng 3-5 và tháng 9-10).

Trong mùa khô đầu năm 2026, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm và thấp hơn mùa cạn 2024-2025; cao điểm từ tháng 2-4/2026 nhưng ít khả năng gây ảnh hưởng lớn trên diện rộng. Từ tháng 4-7/2026, tình hình khô hạn, thiếu nước cục bộ ngoài vùng cấp nước của các công trình thủy lợi có thể xảy ra tại một số khu vực thuộc Gia Lai, Đắk Lắk và Lâm Đồng.

Mùa mưa năm 2026 tại các khu vực trên phạm vi cả nước nhìn chung ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm: khu vực Tây Nguyên vào khoảng cuối tháng 4 đầu tháng 5, Nam Bộ vào nửa cuối tháng 5, Bắc Bộ vào khoảng tháng 5. Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là sự phân bố mưa có xu hướng cực đoan hơn. Số đợt mưa lớn diện rộng có thể xấp xỉ hoặc thấp hơn trung bình, nhưng mưa lớn cục bộ với cường suất rất lớn trong thời gian ngắn có xu hướng gia tăng.

Các đợt mưa lớn diện rộng có khả năng bắt đầu từ tháng 6 ở Bắc Bộ, sau đó dịch dần xuống phía Nam và kết thúc vào khoảng tháng 11 tại các tỉnh Trung Bộ. Nguy cơ lũ quét và sạt lở đất tại khu vực miền núi Bắc Bộ và Trung Bộ có thể gia tăng, đặc biệt trong các tháng cao điểm mùa mưa và các giai đoạn chuyển mùa.

Theo TS Nguyễn Đính, Viện Công nghệ Môi trường, Giảm nhẹ thiên tai và Biến đổi khí hậu, một pha El Nino điển hình có thể làm nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng thêm 0,1-0,2°C, kết hợp với nền nhiệt cao do biến đổi khí hậu có thể kích hoạt chuỗi phản ứng dây chuyền: nắng nóng cực đoan kéo dài, cháy rừng, hạn hán, mưa lũ cực đoan…

Gần đấy nhất, El Nino năm 2023-2024 nằm trong nhóm mạnh nhất từng ghi nhận, góp phần khiến năm 2023 trở thành năm nóng thứ hai lịch sử và năm 2024 lập kỷ lục nóng chưa từng có. Các nhà khoa học cũng cảnh báo về “độ trễ khí quyển”, tác động đỉnh điểm thường đến vào năm sau khi El Nino hình thành. Nếu El Nino phát triển mạnh vào nửa cuối 2026, thì năm 2027 có thể đối diện nguy cơ trở thành một năm nóng kỷ lục mới.

El Nino và La Nina là hai pha đối lập chỉ sự thay đổi nhiệt độ mặt nước biển nóng lên – lạnh đi tại vùng biển phía đông xích đạo Thái Bình Dương. Do hai hiện tượng này kết hợp với khí quyển (SO) có quan hệ mật thiết với nhau nên liên kết thành một hiện tượng kép, gọi tắt là ENSO. Khi nhiệt độ mặt nước biển ở trạng thái nằm giữa pha nóng và pha lạnh được gọi là pha trung tính.