Hội thảo quốc tế MARLISPACE 2026 bàn giải pháp giảm rác thải nhựa đại dương

Ngày 6/3, Trường Đại học Nha Trang phối hợp với Đại học Khoa học Ứng dụng Ostfalia (Cộng hòa Liên bang Đức) tổ chức hội thảo quốc tế “Phòng ngừa rác thải biển và thực hành bền vững hướng tới nền kinh tế tuần hoàn” (MARLISPACE 2026), thu hút gần 150 đại biểu trong và ngoài nước tham dự, trong đó có khoảng 40 đại biểu quốc tế đến từ nhiều quốc gia.

Tại hội thảo, các nhà khoa học chia sẻ những kết quả nghiên cứu mới nhất xoay quanh 4 nhóm lĩnh vực chính, gồm: ô nhiễm nhựa trên biển với các xu hướng nghiên cứu hiện đại, cùng chính sách và quy định liên quan đến tái chế; ngư nghiệp và nuôi trồng thủy sản với các giải pháp kỹ thuật bền vững đối với sản phẩm nhựa; các cách tiếp cận tái chế và phát triển kinh tế tuần hoàn thông qua những đổi mới trong quản lý rác thải biển và ngư cụ; đồng thời thảo luận mối liên hệ giữa nhựa, môi trường và xã hội nhằm nâng cao nhận thức, tăng cường giáo dục và thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng.

Phát biểu tại hội thảo, TS Quách Hoài Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Nha Trang cho biết, việc giải quyết vấn nạn rác thải nhựa đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường hợp tác quốc tế nhằm chia sẻ kinh nghiệm, các mô hình đổi mới và những chính sách hiệu quả.

Theo TS Quách Hoài Nam, các chủ đề được thảo luận tại hội thảo lần này đã phần nào bao quát những vấn đề trọng tâm cần quan tâm, từ việc phân tích, đánh giá các quy định, quy trình và chính sách phòng chống ô nhiễm nhựa trong đại dương, đến đề xuất các giải pháp kỹ thuật bền vững trong khai thác, nuôi trồng thủy sản, quản lý rác thải biển và ngư cụ theo hướng kinh tế tuần hoàn, đồng thời nâng cao nhận thức của toàn xã hội về bảo vệ môi trường biển.

Cùng với các đối tác trong dự án, Trường Đại học Nha Trang đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực, từ đào tạo chuyên môn cho giảng viên, sinh viên đến tuyên truyền, tập huấn cho cán bộ quản lý và cộng đồng ngư dân. Trường Đại học Nha Trang cũng tiên phong lồng ghép các học phần mới như “Tái chế ngư lưới cụ” và “Quản lý rác thải nhựa” vào chương trình đào tạo chính quy. Bên cạnh đó, không gian trưng bày và tái chế rác thải ngư cụ của dự án đã trở thành nơi tổ chức nhiều hoạt động chia sẻ kiến thức, hướng dẫn thực hành tái chế cho sinh viên của nhà trường.

Tại hội thảo, các đại biểu cũng giới thiệu Dự án “Phòng chống, giảm thiểu và tái chế rác thải ngư cụ tại các vùng biển Việt Nam” (Net-Works) do Bộ Môi trường, Hành động khí hậu, Bảo tồn thiên nhiên và An ninh hạt nhân Cộng hòa Liên bang Đức tài trợ.

Theo GS.TS Phạm Quốc Hùng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nha Trang, hiện nay chỉ khoảng 20% rác thải nhựa được tái chế, chủ yếu bởi các cơ sở nhỏ hoặc doanh nghiệp quy mô hộ gia đình; hoạt động tái chế lưới và ngư cụ đánh bắt cá vẫn ở giai đoạn ban đầu.

Khảo sát bước đầu cho thấy, ngư dân khai thác bằng lưới rê và lưới vét có thể thất thoát trung bình khoảng 1% ngư lưới cụ mỗi năm. Lưới và các dụng cụ đánh bắt bằng nhựa chiếm tỷ lệ đáng kể trong lượng nhựa thải ra biển. Trước thực trạng này, Chính phủ Việt Nam đã ban hành các kế hoạch hành động Quốc gia về quản lý rác thải nhựa đại dương đến năm 2030, trong đó đặt mục tiêu 100% ngư cụ bị mất hoặc thải bỏ được thu gom.

Để góp phần thực hiện mục tiêu trên, Dự án “Phòng chống, giảm thiểu và tái chế rác thải ngư cụ tại các vùng biển Việt Nam” tập trung nghiên cứu tình trạng ngư lưới cụ bị mất, bỏ rơi hoặc thải bỏ tại các vùng biển Việt Nam; đồng thời đề xuất giải pháp giảm thiểu thất thoát ngư cụ, nâng cao nhận thức của ngư dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường biển. Dự án cũng hướng tới xây dựng các giải pháp tái chế nguyên liệu từ rác thải ngư cụ, hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn trong ngành thủy sản.

Tính đến tháng 3/2026, dự án đã hoàn thành 6 gói công việc và đạt nhiều kết quả quan trọng. Nổi bật là việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đầu tiên về ngư lưới cụ thất lạc, bỏ rơi hoặc thải bỏ, với hơn 2.100 ngư dân và 30 doanh nghiệp tàu cá tham gia khảo sát tại Quảng Ninh, Khánh Hòa và Kiên Giang. Nhiều kết quả nghiên cứu của dự án đã được công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế.

Bên cạnh đó, dự án tiến hành phân tích đặc tính vật liệu lưới cá, xây dựng bộ hướng dẫn thực hành tốt cho ngư dân, cảng cá, nhà sản xuất và doanh nghiệp tái chế; đồng thời thành lập ba trung tâm trình diễn tái chế nhựa tại các trường đại học ở Nha Trang, Hạ Long và Kiên Giang. Các trung tâm này đóng vai trò mô hình thử nghiệm kỹ thuật, cầu nối chuyển giao công nghệ giữa trường đại học và doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong ngành nhựa và thủy sản.

Hội thảo quốc tế “Phòng ngừa rác thải biển và thực hành bền vững hướng tới nền kinh tế tuần hoàn” lần đầu tiên được tổ chức tại Trường Đại học Nha Trang, hứa hẹn mở đầu cho chuỗi sự kiện khoa học thường niên về tái chế rác thải, góp phần thúc đẩy xây dựng nền kinh tế tuần hoàn – một trong những mục tiêu phát triển quan trọng của đất nước trong giai đoạn mới.